Γράφει ἡ Μαρία Σκλείδα,
Ἀρχαιολόγος, ΜΑ Θεολογίας, ὑπ. Δρ Θεολογικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν Τὸ ἔτος 2021 ποὺ διανύσαμε, συμπληρώθηκαν διακόσια χρόνια ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης. Πρόκειται γιὰ τὸν ἑορτασμὸ ἑνὸς ἀπὸ τὰ πιὸ σημαντικὰ γεγονότα τῆς νεοελληνικῆς ἱστορίας, καθὼς συνδέεται μὲ τὴν ἵδρυση τοῦ νέου ἑλληνικοῦ κράτους.
Ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάσταση τοῦ 1821 ἦταν ἡ ἔνοπλη ἐξέγερση τὴν ὁποία διεξήγαγαν οἱ σκλαβωμένοι Ἕλληνες κατὰ τοῦ ὀθωμανικοῦ ζυγοῦ, μὲ σκοπὸ τὴν ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὴν τυραννία τῶν Ὀθωμανῶν καὶ τὴ δημιουργία ἐλεύθερου, ἀνεξάρτητου κράτους. Πρόκειται γιὰ ἕνα γεγονὸς ὕψιστης σημασίας γιὰ τὴν πορεία τῆς νεώτερης Ἑλλάδας, καθώς, μετὰ ἀπὸ μακροχρόνιους ἀγῶνες δέκα ἐτῶν, οἱ Ἕλληνες κατόρθωσαν νὰ ἀποκτήσουν ἕνα ἀνεξάρτητο κράτος μὲ διεθνή ἀναγνώριση.
Ὁ στόχος τῶν Ἑλλήνων γιὰ τὴν ἵδρυση ἐλεύθερου κράτους ἔλαβε... τὴ σχετικὴ στήριξη ἀπὸ τὶς ξένες δυνάμεις, ἀλλὰ καὶ ὁ Τύπος τῆς ἐποχῆς δὲν ἔμεινε ἀδιάφορος, καθὼς μὲ ποικίλους τρόπους προωθοῦσε τὸ ἑλληνικὸ ζήτημα. Ἔπειτα, οἱ κοινωνικοὶ φορεῖς τοῦ ἔθνους τῶν Ἑλλήνων, ὅπως εἶναι ἡ Ἐκκλησία, οἱ ἔμποροι, ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία, οἱ στρατιωτικοί, οἱ πλοιοκτῆτες ὑποστήριξαν μὲ κάθε τρόπο καὶ μέσο τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν προσπάθεια αὐτή, ἄλλος σὲ μικρότερο καὶ ἄλλος σὲ μεγαλύτερο βαθμό.
Ὅσον ἀφορᾶ, γενικότερα, τὴ συμβολὴ τῆς ἐκκλησίας, καὶ εἰδικότερα τοῦ κλήρου, στὸν ἀγῶνα τῶν Ἑλλήνων κατὰ τοῦ ὀθωμανικοῦ ζυγοῦ, αὐτὴ ἦταν πολὺ σημαντική, καθὼς ὑπῆρξε ἐμπλοκὴ τοῦ ἀνώτερου καὶ κατώτερου κλήρου. Σχετικὰ μὲ αὐτό, εἶναι γνωστὸ ὅτι πολλοὶ ἱερεῖς-ἀρχιερεῖς ἀγωνίστηκαν, θυσιάστηκαν καὶ ἔδωσαν τὴ ζωή τους στὴν προσπάθειά τους νὰ συμβάλλουν στὴν ἀπελευθέρωση τῆς πατρίδας τους, ὅπως εἶναι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν Διονύσιος, ὁ Ἐπίσκοπος Σαλώνων Ἠσαΐας, ὁ Γερμανός, Ἐπίσκοπος Παλαιῶν Πατρῶν, ὁ Ναυπλίας καὶ Ἄργους Γρηγόριος Καλαμαρᾶς, ὁ Ἀδριανουπόλεως Δωρόθεος, ὁ Μητροπολίτης Κρήτης Γεράσιμος Παρδάλης, ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’. Ταυτόχρονα, ὁ κατώτερος κλῆρος, οἱ ἁπλοῖ ἱερεῖς διαδραμάτιζαν καθοριστικὸ ρόλο στὴ ζωὴ τῶν κοινοτήτων τῶν Ἑλλήνων, καθὼς προσπαθοῦσαν νὰ ἀσκοῦν τὸ ἱερατικὸ καὶ φιλανθρωπικό τους ἔργο καὶ νὰ συμβάλλουν στὸ δύσκολο ἀγῶνα τῆς καθημερινῆς ζωῆς τῶν συμπατριωτῶν τους.
Ἔπειτα, τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο ἀποτελοῦσε ἕνα ἐκκλησιαστικὸ ὀργανισμὸ ποὺ ἔλαβε προνόμια ἀπὸ τὸ ὀθωμανικὸ κράτος. Συγκεκριμένα, ὁ Πατριάρχης ἦταν θρησκευτικὸς ἡγέτης τῶν ροὺμ μιλέτ, τῆς κοινότητας δηλαδὴ ὅλων τῶν Ὀρθοδόξων τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας.
Στὴ συνέχεια, τὸ ἔργο τῶν μονῶν στὸν ἑλληνικὸ χῶρο, καθόλη τὴ διάρκεια τῆς ὀθωμανικῆς κατοχῆς, δὲν ἀφορᾶ μόνο στὴν ἐνίσχυση τῆς πίστης καὶ στὴ διατήρηση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, ἀλλὰ ταυτόχρονα οἱ μονὲς συνέδραμαν καθοριστικά, τόσο στὴν προετοιμασία, ὅσο καὶ στὴν ἐνίσχυση καὶ διατήρηση τοῦ ἀγῶνα. Εἰδικότερα, ἡ προσφορά τους ἦταν μεγάλη σὲ ἀνθρώπινο δυναμικό, καθὼς πολλοὶ καλόγεροι ὁπλίστηκαν καὶ συμμετεῖχαν ἔμπρακτα στὶς ἐξεγέρσεις τοῦ ἀγῶνα. Πιὸ συγκεκριμένα, ἱερὲς μονὲς ἔγιναν ὁρμητήρια γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ Ἔθνους, ἑστίες περίθαλψης τραυματιῶν, προσφύγων καὶ γυναικόπαιδων, ἀποθῆκες πολεμοφοδίων καὶ προμηθειῶν, κέντρα συγκέντρωσης ἐρανικῶν χρημάτων γιὰ τὴν κάλυψη τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀγῶνα, ἐνῷ ἐπιπλέον, ἐκκλησίες καὶ μονὲς παρεῖχαν χρηματικὰ ποσά, ἀλλὰ καὶ χρυσὸ καὶ ἀργυρᾶ σκεύη πρὸς ἐκποίηση.
Χαρακτηριστικὲς περιπτώσεις τέτοιων μονῶν ἀποτελοῦν οἱ Μονὲς Γρηγορίου καὶ Ἰβήρων τοῦ Ἁγίου Ὅρους, ἡ Ἱερὰ μονὴ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου Σκιάθου, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Ζωοδόχος Πηγὴ Πόρου, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Μαλεβής, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Μεγάλου Σπηλαίου, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Δαυὶδ στὴν Εὔβοια, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Παμμεγίστων Ταξιαρχῶν Αἰγιαλείας, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Ταξιαρχῶν Αἰγίου, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Φανερωμένης Σαλαμίνας, ἡ Ἱερὰ Μονὴ Φιλοσόφου κ.λ.π.
Σύμφωνα μὲ τὰ παραπάνω, ἀντιλαμβάνεται κανεὶς ὅτι οἱ μονὲς ἀναδείχτηκαν σὲ ἐκπαιδευτικοὺς φορεῖς ἀλλὰ καὶ σὲ τόπους μαρτυρικῆς, ἀδιάκοπης ἀντίστασης καὶ ἔνοπλης ἐξέγερσης κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἀπὸ ὅπου ἀναδείχτηκαν φωτεινὰ παραδείγματα αὐτοθυσίας καὶ μεγάλες ἡρωικὲς μορφὲς τοῦ ἀγῶνα. Ἔπειτα, ἐπίσημες πηγὲς ἀναφέρουν πολλῶν εἰδῶν διώξεις ποὺ ὑπέστησαν οἱ ἱερεῖς-ἀρχιερεῖς, ὅπως εἶναι βασανιστήρια, φυλακίσεις, ἐκτελέσεις, θάνατοι σὲ τόπους μαχῶν, ἀλλὰ καὶ παντὸς εἴδους ταπεινώσεις καὶ ἐξευτελισμούς.
Ἡ πιὸ σημαντική, ὡστόσο, συμβολὴ τῆς ἐκκλησίας καὶ τῶν μοναχῶν στὸν ἀγῶνα γιὰ τὴν ἀποτίναξη τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἐθνικοαπελευθερωτικοῦ ἀγῶνα τοῦ 1821, ἦταν ἡ προσπάθεια ἀπαλλαγῆς καὶ ἀπελευθέρωσης ἀπὸ κάθε εἴδους ἐσωτερικὴ ἐπιβολὴ καὶ δουλικὸ πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ ἡ διατήρηση τοῦ ὀρθόδοξου φρονήματος τῶν Ἑλλήνων.
Καταλήγοντας, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὰ παραπάνω, ὁ ἀγῶνας γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία τῶν Ἑλλήνων ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς λαμπρότερες στιγμὲς τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας. Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ἀγῶνα αὐτοῦ κληρικοὶ καὶ μοναχοὶ διαδραμάτισαν καθοριστικὸ ρόλο στὴν ἐξέγερση τοῦ ὑπόδουλου Γένους, ἀπὸ κοινοῦ μὲ ὅλους τοὺς ἀγωνιστὲς τοῦ 1821, οἱ ὁποῖοι θυσίασαν τὶς ζωὲς καὶ τὶς περιουσίες τους, προκειμένου ἐμεῖς νὰ μποροῦμε νὰ ἀπολαύσουμε τὰ ὀφέλη τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας, τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς εὐημερίας. Μὲ ἀφορμή, λοιπόν, τὸν ἑορτασμὸ τῆς ἐπετείου τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπανάστασης καὶ τῆς συνακόλουθης ἀπελευθέρωσης ἀπὸ τὸν τουρκικὸ ζυγό, μᾶς δίνεται μιὰ καλὴ ἀφορμὴ καὶ εὐκαιρία, νὰ σταθοῦμε μὲ σεβασμό, αὐτοσυνειδησία καὶ ὑπερηφάνεια ἀπέναντι σὲ αὐτὸ τὸ μεγάλο γεγονός, καὶ νὰ δώσουμε τὴν ὑπόσχεση στὸν ἑαυτό μας, ὅτι σὲ περίπτωση ποὺ παραστεῖ ὁποιαδήποτε ἐθνικὴ ἀνάγκη, ποὺ θὰ διακυβεύονται ἡ ἐλευθερία τοῦ ἔθνους μας καὶ ἡ ἐδαφικὴ ἀκεραιότητα τῆς πατρίδας μας, θὰ ἐπιδείξουμε τὸ ἴδιο ἀγωνιστικὸ πνεῦμα, σθένος καὶ ἡρωικὸ φρόνημα.
pemptousia
